မြန်မာနိုင်ငံ လူအခွင့်အရေးအခြေအနေ အဆိုးဆုံးအဆင့်သစ် ရောက်နေပြီဟု UN ပြော

 ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးရုံးက ထုတ်ပြန်တဲ့ နောက်ဆုံးအစီရင်ခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေဟာ အလွန်ဆိုးရွားတဲ့ အဆင့်သစ်တစ်ခု ကို ရောက်ရှိလာနေပြီး၊ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတဲ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ၊ စစ်ရေးအကြမ်းဖက်မှုနဲ့ တရားမဝင်စီးပွားရေးတွေကြောင့် အရပ်သားတွေ ပိုမိုဒုက္ခရောက်နေကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ အစီရင်ခံစာမှာ ၂၀၂၅ ဇွန်လမှ ၂၀၂၆ မေလအထိ ကာလကို လေ့လာထားပါတယ်။

🔴 အရပ်သားသေဆုံးမှု ၈,၀၇၅ ကျော်

UN ရဲ့ အချက်အလက်အရ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း အရပ်သားအနည်းဆုံး ၈,၀၇၅ ဦး သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ အမျိုးသမီး ၁,၇၇၄ ဦးနဲ့ ကလေး ၁,၀၇၄ ဦး ပါဝင်ပါတယ်။

UN ကတော့ လက်တွေ့သေဆုံးသူအရေအတွက်ဟာ ဒီထက်ပိုမိုမြင့်မားနိုင်တယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။ စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု၊ မီးရှို့မှုနဲ့ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုအကူအညီတွေကို ကန့်သတ်မှုတွေက အရပ်သားတွေကို ပိုမိုထိခိုက်စေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

🏚️ အိုးအိမ်စွန့်ခွာရသူ ၃.၆ သန်းအထိ ရှိလာ

ပဋိပက္ခတွေကြောင့် နိုင်ငံအတွင်း အိုးအိမ်စွန့်ခွာနေရသူ ၃.၆ သန်းခန့် အထိ တိုးလာပါတယ်။

အစားအစာအခြေအနေကလည်း အလွန်စိုးရိမ်စရာဖြစ်ပြီး လူ ၁၂.၄ သန်းခန့်ဟာ ပြင်းထန်တဲ့ အစားအစာမလုံလောက်မှု နဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။ ထို့အပြင် မိခင်နဲ့ ကလေး ၄၀၀,၀၀၀ ခန့် ဟာ ပြင်းထန်တဲ့ အာဟာရချို့တဲ့မှုကို ခံစားနေရတယ်လို့ UN က ဖော်ပြပါတယ်။

⚠️ ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် ချိုးဖောက်မှုများ

UN ရဲ့ အစီရင်ခံစာမှာ ရခိုင်ပြည်နယ်က ရိုဟင်ဂျာလူထုအခြေအနေ ကိုလည်း အထူးအလေးထားဖော်ပြထားပါတယ်။

UN ရဲ့ အဆိုအရ မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှစ်ဖက်စလုံးအပေါ် ရိုဟင်ဂျာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး—

• သတ်ဖြတ်မှု
• နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှု
• အတင်းအကျပ် စစ်သားစုဆောင်းမှု
• အတင်းအကျပ် အလုပ်ခိုင်းမှု
• မတရားဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းမှု
• အတင်းအကျပ် နေရပ်စွန့်ခွာစေမှု

စတဲ့ ချိုးဖောက်မှုတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲထားပါတယ်။

မြောက်ပိုင်းရခိုင်မှာ ရိုဟင်ဂျာတွေရဲ့ မြေယာတွေ သိမ်းယူမှုတွေရှိနေပြီး၊ UN ရဲ့ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံအချက်အလက်အရ ဧက ၂,၀၀၀ ခန့် သိမ်းယူထားမှုတွေကို တွေ့ရှိထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကလေးငယ်တွေကို အလုပ်ခိုင်းစေမှုနဲ့ ဖမ်းဆီးထားသူတွေကို နှိပ်စက်မှုတွေရှိကြောင်းလည်း သက်သေခံချက်တွေက ဖော်ပြထားပါတယ်။

⛏️ Kachin နဲ့ Shan မှာ တရားမဝင် Rare-earth သတ္တုတူးဖော်မှု တိုးလာ

ဒီအစီရင်ခံစာရဲ့ ထူးခြားချက်တစ်ခုက လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပြဿနာကို ဆက်စပ်ဖော်ပြထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

Kachin နဲ့ Shan ပြည်နယ်တွေမှာ တရားမဝင် rare-earth သတ္တုတူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းတွေ အလွန်မြန်ဆန်စွာ တိုးလာနေပြီး အဲဒီစီးပွားရေးက ပဋိပက္ခတွေကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးနေတဲ့ “conflict economy” ရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်လာတယ်လို့ UN က ဆိုပါတယ်။

ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံတွေအရ Kachin ပြည်နယ်မှာ ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း သတ္တုတွင်းနေရာအသစ် ၃၀၂ ခု တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ Shan ပြည်နယ်မှာတော့ အာဏာသိမ်းမှုမတိုင်မီ ၁၂ ခုခန့် ရှိရာကနေ နောက်ပိုင်း ၈၅ ခု အထိ တိုးလာခဲ့ပါတယ်။

Rare-earth ကုန်သွယ်မှုဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၄ ဘီလီယံခန့် အထိ ရောက်ခဲ့ပြီး အများစုဟာ တရုတ်ဈေးကွက်ထဲကို ဝင်ရောက်သွားတယ်လို့ UN က ခန့်မှန်းထားပါတယ်။

🌊 သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကိုပါ ထိခိုက်

တရားမဝင် သတ္တုတူးဖော်မှုတွေကနေ ထွက်လာတဲ့ အဆိပ်အတောက်တွေဟာ မြစ်ချောင်းတွေနဲ့ လယ်ယာမြေတွေကို ညစ်ညမ်းစေပြီး ဒေသခံတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံဘက်ကို စီးဆင်းသွားတဲ့ ရေထဲမှာလည်း arsenic, lead, mercury နဲ့ manganese စတဲ့ သတ္တုအဆိပ်အတောက်တွေ မြင့်မားနေကြောင်း စမ်းသပ်တွေ့ရှိထားတယ်လို့ UN အစီရင်ခံစာက ဆိုပါတယ်။

🗳️ ၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ နိုင်ငံရေးအခြေအနေ

UN က ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းမှာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ ပတ်သက်ပြီးလည်း စိုးရိမ်မှုတွေ ဖော်ပြထားပါတယ်။ အစီရင်ခံစာအရ စစ်တပ်က လွှမ်းမိုးထားတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

UN ရဲ့ အမြင်ကတော့ ရွေးကောက်ပွဲဖြစ်ပေမယ့် ပဋိပက္ခနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတဲ့အတွက် နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို အဆုံးသတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးဘူးဆိုတဲ့ သဘောပါ။

📌 အဓိကဆိုလိုတာက

ဒီနေ့ UN ထုတ်ပြန်ချက်ရဲ့ အဓိကအချက်ကို တစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ ပြောရရင်—

မြန်မာနိုင်ငံမှာ စစ်ရေးပဋိပက္ခ၊ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ အစားအစာအကျပ်အတည်း၊ နေရပ်စွန့်ခွာမှုနဲ့ တရားမဝင်သတ္တုတူးဖော်မှုတွေ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆက်စပ်ပြီး အရပ်သားတွေရဲ့ ဘဝအခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားလာနေတယ် လို့ UN က သတိပေးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

Source: Reuters ရဲ့ ဒီနေ့ထုတ်သတင်းနဲ့ UN Human Rights Office ရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေကို အခြေခံထားပါတယ်။